BÀI LÀM

Cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ XIX, chế độ xã hội phong kiến nước ta ngày càng mục nát, vua sách nhiễu dân chúng, không lo cho dân, cho nước, chỉ biết tối ngày ăn chơi, ca hát. Nhiều tác phẩm văn học đã ra đời nhằm phê phán lối sống nhu nhược của những vị vua đã lỗi thời. Trong đó có tác phẩm “Vũ trung tùy bút” của Phạm Đình Hổ mà đặc biệt là đoạn trích “Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh” thể hiện rõ nhất về sự xuống cấp của bộ mặt quan lại, triều đình.

“Vũ trung tùy bút” hay được hiểu nôm na là câu chuyện ghi chép một cách tản mạn những cảnh, những việc (gọi chung là chuyện cũ) xảy ra trong phủ chúa Trịnh vào khoảng năm Giáp Ngọ, Ất Mùi (1774-1775). Ghi lại chuyện cũ đã xảy ra trong quá khứ nhưng từng sự việc, từng cảnh tượng lại hiện lên qua những câu văn thật sinh động.

Trong đoạn trích, tác giả đã kể về ba sự việc tiêu biểu. Việc thứ nhất: chúa cho xây dựng nhiều cung điện, đền đài ở các nơi để thỏa mãn ý thích “đi chơi ngắm cảnh đẹp” ý thích đó cứ triền miên, nối tiếp tưởng đến không cùng. Việc này đã huy động biết bao nhiêu là sức dân, thu tiền bạc, chiếm đất đai, bắt nhân công liên tục, diễn ra hàng tháng, hàng năm, hết nơi này đến nơi khác. Việc thứ hai là những cuộc rong chơi của chúa Thịnh Vương (Trịnh Sâm), chúa thường thích đi chơi, ngắm cảnh đẹp, hưởng của ngon vật lạ, thỏa mãn thú vui cả về vật chất lẫn tinh thần; từ trò tạo cảnh mua bán các thứ quanh bờ hồ đến thú nghe hòa nhạc mỗi lúc chúa dạo chơi trên bờ Hồ Tây. Rồi cảnh vườn trong phủ chúa với bao nhiêu “trân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch”, điểm xuyết bày vẽ ra hình núi non bộ… Tất cả đều toát lên thói ăn chơi xa xỉ, vô độ của chúa Trịnh và các quan lại hầu cận. Thứ ba, câu chuyện còn đề cập một hiện thực khác nữa cũng không kém phần bất công, vô lí. Đó là thái độ nhũng nhiễu, hạch sách của bạn hoạn quan cung giám “nhờ gió bẻ măng”, ỷ thế nhà chúa mà ngang nhiên hoành hành, tác oai tác quái, giở trò bịp bợm, dùng mọi thủ đoạn để dọa dẫm lấy tiền của nhân dân. Điều trớ trêu ở đây là bọn hoạn quan đó vừa vơ vét đầy ních túi tham vừa được tiếng mẫn cán trong việc nhà chúa. Chúng đã khiến cho dân chúng quanh vùng phải rơi vào một cuộc sống bất ổn, khi thì phải bỏ của ra để kêu oan, khi thì phải tự mình đạp bỏ núi non bộ, chặt cây cảnh để tránh tai vạ,… Toàn bộ đã vẽ lên bức tranh hiện thực quá nhốn nháo, loạn lạc trong xã hội thời ấy.

Chúa Trịnh Sâm khi mới lên ngôi vốn là con người có trí tuệ, thông minh, quyết đoán nhưng sau khi giành được vương vị thì bỗng thành ra đổ đốn, ăn chơi hưởng lạc và trở thành một vị chúa điển hình cho những thói hưởng lạc kệch cỡm, xa hoa bậc nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam. 

Tác giả không miêu tả nhiều cuộc sống của nhân dân nhưng đằng sau những lời văn kể về thái độ, hành động của chúa Trịnh cũng như bọn hoạn quan cung giám, ta có thể hình dung cảnh cơ cực và cuộc sống luôn trong tình trạng bất ổn mà người dân thời ấy phải chịu đựng. Hay nói cách khác, cuộc sống xa hoa, vô độ và sự lũng đoạn của chúa Trịnh cùng các quan lại chính là nguyên nhân dẫn tới cuộc sống khổ cực của nhân dân. Đó cũng là giá trị tố cáo hiện thực xã hội lúc bấy giờ.

Đoạn tùy bút còn hấp dẫn người đọc ở ngòi bút tài hoa của Phạm Đình Hổ, ông đã đan xen hài hòa giữa tự sự và miêu tả, lời kể ngắn gọn, súc tích, các sự việc đưa ra đều cụ thể, chân thực, khách quan. Cách kể chuyện của tác giả cũng rất tự nhiên. Bên cạnh đó còn có những lời bình ngắn gọn, kín đáo, sâu sắc, giàu chất trữ tình, thể hiện cảm xúc chủ quan của tác giả.

Như vậy, với cảm xúc chủ đạo là phê phán thói ăn chơi xa xỉ và tệ nhũng nhiễu nhân dân của bạn vua chúa, quan lại, tác giả còn giúp chúng ta cảm nhận được những cảm xúc, những suy nghĩ, những đánh giá hết sức sâu sắc, đầy nhiệt huyết của một trái tim nhạy cảm trước thời cuộc.

Nguồn website giaibai5s.com

Bài 7: Phân tích đoạn trích “Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh” trích “Vũ trung tùy bút” của Phạm Đình Hổ
Đánh giá bài viết