I. MỘT SỐ NỘI DUNG CẦN LƯU Ý

1. Câu hỏi chuẩn bị bài

Vấn đề 1. Hoàn thành bảng 47.1 SGK trang 139.

Vấn đề 2. Hãy trả lời các câu hỏi sau: 
– Khi thời tiết ấm áp và độ ẩm không khí cao (vào các tháng mùa mưa trong năm) số lượng muỗi nhiều hay ít? 
– Số lượng ếch nhái tăng cao vào mùa mưa hay mùa khô? 
– Chim cu gáy xuất hiện nhiều vào thời gian nào trong năm? 
– Hãy cho 2 ví dụ về sự biến động số lượng cá thể trong quần thể?

TRẢ LỜI 

– Khi thời tiết nắng nóng và ẩm vào mùa hè, muối sinh sản mạnh và số lượng tăng cao.

– Số lượng ếch, nhái tăng vào mùa mưa.

– Chim cu gáy là loại chim ăn hạt, thường xuất hiện nhiều vào những tháng có lúa chín.

– Ví dụ 1: Số lượng chuột đồng tăng mạnh vào các mùa gặt, mùa thu hoạch do nguồn thức ăn dồi dào.

– Ví dụ 2: Vào đầu mùa mưa, khí hậu nóng ẩm cũng là lúc số lượng ruồi tăng lên nhanh chóng.

2. Ghi nhớ

Quần thể sinh vật bao gồm các cá thể cùng loài, cùng sống trong một khu vực nhất định, ở một thời điểm nhất định và có khả năng sinh sản tạo thành những thế hệ mới.

Quần thể mang những đặc trưng về tỉ lệ giới tính, thành phần nhóm tuổi, mật độ cá thể. Số lượng cá thể trong quần thể biến động theo mùa, theo năm, phụ thuộc vào nguồn thức ăn, nơi ở và các điều kiện sống của môi trường.

Khi mật độ cá thể tăng quá cao dẫn tới thiếu thức ăn, chỗ ở, phát sinh nhiều bệnh tật, nhiều cá thể sẽ bị chết. Khi đó, mật độ quần thể lại được điều chỉnh trở về mức cân bằng.

II. HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP 

Câu 1. Hãy lấy hai ví dụ chứng minh các cá thể trong quần thể hỗ trợ, cạnh tranh lẫn nhau. Hướng dẫn trả lời:

Ví dụ về quan hệ hỗ trợ nhau trong quần thể:

– Đàn trâu rừng khi ngủ con non nằm trong, con trưởng thành nằm ngoài, gặp kẻ thù tấn công, tập thể trong đàn trâu hỗ trợ tự vệ tốt.

– Quan sát các đàn chim di trú tránh rét, chúng thường xếp thành hình chữ V, con khoẻ bay đầu chữ V, thỉnh thoảng con phía sau lại bay lên thay thế vị trí con bay đầu, mục đích giúp các con phía sau giảm sức cản của không khí khi bay, tránh mất sức, 

Ví dụ về cạnh tranh lẫn nhau trong quần thể:

Trong mùa sinh sản chó sói đực thường đấu tranh với nhau để tranh giành con cái. Trong cuộc đấu tranh ấy con thắng là sói đực khỏe nhất được quyền cai trị và giao phối với các sói cái để sinh sản duy trì nòi giống.

Câu 2. Từ bảng số lượng cá thể của 3 loài sau, hãy vẽ tháp tuổi của từng loài trên giấy kẻ li và cho biết tháp đó thuộc dạng tháp gì?

Hướng dẫn trả lời:

Học sinh tự vẽ.

Sau khi vẽ các tháp tuổi, các em sẽ thấy tháp tuổi của chuột đồng có dạng ổn định, tháp tuổi của chim trĩ có dạng phát triển, còn tháp tuổi của nai dạng giảm sút. 

Câu 3. Mật độ cá thể trong quần thể được điều chỉnh quanh mức cân bằng như thế nào? 

Hướng dẫn trả lời:

Mật độ quần thể không cố định mà thay đổi theo mùa, theo năm và phụ thuộc vào chu kì sống của sinh vật. Nhờ có cơ chế điều hòa mật độ quần thể trong trường hợp mật độ xuống thấp hoặc tăng cao, mà quần thể duy trì trạng thái cân bằng. Khi mật độ cá thể quá cao, điều kiện sống suy giảm, trong quần thể xuất hiện những sự kiện làm giảm số lượng cá thể như hiện tượng di cư, giảm khả năng sinh sản và mắn đẻ, giảm mức sống sót của các cá thể non và già… Khi mật độ cá thể giảm tới mức nhất định, quần thể có cơ chế điều chỉnh số lượng theo hướng ngược lại, khả năng sinh sản và khả năng sống sót của các cá thể trong quần thể tăng cao hơn.

Bài 47. Quần thể sinh vật
Đánh giá bài viết